حسين مير حيدر
342
معارف گياهى ( فارسى )
در برمه از ميوهء سپستان به عنوان مبرّد و خنككننده استفاده مىشود [ راجر ] . در هندوچين ، اندونزى و فيليپين از گرد مغز دانه براى رفع التهاب پوست استفاده مىشود و جوشاندهء پوست درخت و ساقههاى آن را به عنوان تونيك و مقوى مىخورند [ پتلو ] . بعلاوه اين جوشانده براى قطع اسهال و كاهش تب و كمك به سوءهاضمه نيز مفيد است [ سوليت ] و دارويى براى تسكين سردرد مىباشد . در استعمال خارجى پوست درخت را خيس و مرطوب و نرم كرده روى ورمها ، جوش و كورك مىاندازند براى تحليل ورم مؤثر است . به صورت غرغره و يا از گرد پوست براى رفع التهاب و جوشهاى داخل دهان استعمال مىشود [ كوئى زمبينگ ] . عصارهء برگهاى آن خنككننده و مبرّد است [ واناستىنيس كروزمان و هين ] . از له شدهء برگهاى آن براى تحليل ورم به صورت ضماد استفاده مىشود [ لوريرو و فاكس ] . سپستان از نظر طبيعت طبق رأى حكماى طب سنتى ايران نسبتا معتدل و يا كمى سرد و تر است . در مورد خواص آن معتقدند اگر ميوهء سپستان را در دهان مكيده و آب آن را فرو برند و يا آب خيس كردهء ميوه سپستان را بخورند ، براى نرم كردن سينه و حلق و تحليل ورم آنها و رفع خشونت صدا و تسكين سرفه گرم و خشك ، رفع گرفتگى آواز ، تسكين حدت صفرا و عطش و سوزش مجراى ادرار مفيد است و براى كشتن و خارج كردن كرم شكم و همچنين به عنوان مسهل در گرممزاجها براى خارج كردن بلغم شور و براى تسكين تبهاى گرم صفراوى و خونى نافع است . ضماد پختهء آن در دوشاب انگور براى رساندن و سرباز كردن دمل مفيد است . مقدار خوراك از ميوهء آن تا 50 گرم و در حدود 30 عدد است . سپستان مضر معده است و كبد را ضعيف مىكند لذا سرد مزاجها بايد با برگ گل سرخ و سايرين با عناب بخورند . جانشين سپستان از نظر خواص خطمى است . اگر 5 - 4 عدد برگ تازهء سبز شدهء آن را خرد كرده و شب در آب بخيسانند و صبح ماليده و صاف كنند و بخورند براى رفع جراحت مجراى ادرار و مثانه كه ناشى از سوزاك باشد ، نافع است و گرد پوست سوختهء آن براى تسكين درد و زخم آتش سوختگى مفيد است .